Sprzedaż mieszkania, domu lub działki może wiązać się z obowiązkiem rozliczenia podatku dochodowego. W takiej sytuacji konieczne może być złożenie formularza PIT-39, przeznaczonego dla osób uzyskujących przychody z odpłatnego zbycia nieruchomości i określonych praw majątkowych poza działalnością gospodarczą.
Nie każda sprzedaż nieruchomości oznacza jednak konieczność zapłaty podatku. Istotne znaczenie ma przede wszystkim moment jej nabycia lub wybudowania, sposób uzyskania własności oraz ewentualne przeznaczenie środków ze sprzedaży na własne cele mieszkaniowe.
W 2027 roku podatnicy będą rozliczać sprzedaż nieruchomości dokonaną w 2026 roku. W naszym poradniku wyjaśniamy, kto musi złożyć PIT-39, jak obliczyć podatek, kiedy można skorzystać z ulgi mieszkaniowej i jak prawidłowo wypełnić deklarację.
Kto powinien wypełnić PIT-39 za 2026 rok?
Formularz PIT-39 jest przeznaczony dla podatników, którzy w 2026 roku uzyskali przychody z odpłatnego zbycia nieruchomości lub określonych praw majątkowych poza działalnością gospodarczą, jeżeli sprzedaż nastąpiła przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku ich nabycia lub wybudowania.
Obowiązek złożenia deklaracji może dotyczyć między innymi:
- Sprzedaży mieszkania, domu, działki lub udziału w nieruchomości.
- Zbycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego.
- Sprzedaży prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej.
- Odpłatnego zbycia prawa użytkowania wieczystego gruntu.
- Sprzedaży nieruchomości otrzymanej w spadku lub darowiźnie, jeżeli nie upłynął wymagany okres pięciu lat.
- Zamiany nieruchomości lub określonych praw majątkowych, jeżeli transakcja stanowi odpłatne zbycie podlegające opodatkowaniu.
Warto pamiętać, że obowiązek złożenia PIT-39 nie jest uzależniony wyłącznie od osiągnięcia zysku. Jeżeli sprzedaż nastąpiła przed upływem ustawowego terminu, deklarację należy co do zasady złożyć również wtedy, gdy podatnik poniósł stratę albo korzysta ze zwolnienia związanego z przeznaczeniem przychodu na własne cele mieszkaniowe.
Kiedy sprzedaż nieruchomości nie wymaga złożenia PIT-39?
Najważniejszą zasadą jest pięcioletni okres, po którego upływie sprzedaż nieruchomości poza działalnością gospodarczą nie stanowi źródła przychodu podlegającego opodatkowaniu na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIT.
Okres ten liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie nieruchomości, a nie od dokładnej daty zakupu.
Przykładowo, jeżeli podatnik kupił mieszkanie w czerwcu 2020 roku, pięcioletni okres upłynął 31 grudnia 2025 roku. Sprzedaż dokonana w 2026 roku nie powoduje zatem obowiązku zapłaty podatku dochodowego ani składania PIT-39 z tego tytułu.
Inaczej będzie w przypadku mieszkania kupionego w 2021 roku. Sprzedaż takiej nieruchomości w 2026 roku następuje jeszcze przed upływem wymaganego okresu i co do zasady wymaga rozliczenia w PIT-39.
PIT-39 a sprzedaż nieruchomości odziedziczonej lub otrzymanej w darowiźnie
Szczególne zasady dotyczą nieruchomości nabytych w drodze spadku. W takim przypadku pięcioletni okres liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nieruchomość nabył lub wybudował spadkodawca, a nie od dnia otwarcia spadku czy jego przyjęcia przez spadkobiercę. Jeżeli zatem rodzic kupił mieszkanie w 2015 roku, a dziecko odziedziczyło je w 2025 roku, sprzedaż dokonana w 2026 roku co do zasady nie wymaga złożenia PIT-39.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku darowizny. Gdy nieruchomość została otrzymana w darowiźnie, termin pięciu lat liczy się zasadniczo od końca roku, w którym obdarowany nabył nieruchomość. Prawidłowe ustalenie daty nabycia jest więc jednym z najważniejszych elementów rozliczenia.
Do kiedy należy złożyć PIT-39 za 2026 rok?
Deklarację PIT-39 za 2026 rok należy złożyć od 15 lutego do 30 kwietnia 2027 roku.
Termin ten dotyczy zarówno zeznań składanych elektronicznie, jak i w tradycyjnej formie papierowej. Do 30 kwietnia 2027 roku należy również zapłacić ewentualny podatek wynikający z rozliczenia.
Warto pamiętać, że nawet jeżeli nieruchomość została sprzedana na początku 2026 roku, obowiązek złożenia deklaracji powstaje w ramach rozliczenia rocznego.
Jeżeli podatnik nie złoży PIT-39 w ustawowym terminie, powinien jak najszybciej dopełnić tego obowiązku. W określonych przypadkach opóźnienie może skutkować odpowiedzialnością karną skarbową, a niezapłacony w terminie podatek - koniecznością uregulowania odsetek za zwłokę.
Jakie dokumenty przygotować do rozliczenia PIT-39?
Przed rozpoczęciem wypełniania formularza warto zgromadzić dokumenty potwierdzające nabycie i sprzedaż nieruchomości oraz związane z tym wydatki.
Najważniejsze z nich to:
- Akt notarialny lub inny dokument potwierdzający nabycie nieruchomości.
- Umowa sprzedaży nieruchomości lub prawa majątkowego.
- Dokumenty potwierdzające poniesienie kosztów nabycia, np. opłat notarialnych i podatku PCC.
- Faktury VAT dokumentujące nakłady zwiększające wartość nieruchomości.
- Dokumenty dotyczące kosztów odpłatnego zbycia, np. prowizji pośrednika.
- Dokumenty dotyczące spadku lub darowizny, jeżeli nieruchomość została nabyta nieodpłatnie.
- Dokumenty potwierdzające wydatki na własne cele mieszkaniowe, jeśli podatnik zamierza skorzystać z ulgi mieszkaniowej.
W przypadku nieruchomości odziedziczonych istotne mogą być również dokumenty dotyczące kosztów nabycia poniesionych przez spadkodawcę, spłaconych długów spadkowych lub zaspokojonych roszczeń o zachowek.
Nie każdy wydatek związany z posiadaniem nieruchomości można jednak uznać za koszt uzyskania przychodu. Dlatego przed uwzględnieniem określonych kwot należy sprawdzić, czy spełniają warunki przewidziane w ustawie o PIT.
Jak obliczyć podatek w PIT-39?
Podatek od dochodu ze sprzedaży nieruchomości, która podlega rozliczeniu w PIT-39, wynosi 19%.
Nie oznacza to jednak, że 19% należy zapłacić od całej ceny sprzedaży. Podstawą opodatkowania jest odpowiednio ustalony dochód, a nie sam przychód ze sprzedaży.
Przychód ze sprzedaży nieruchomości
Przychodem jest zasadniczo wartość nieruchomości wyrażona w cenie określonej w umowie, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia.
Do takich kosztów można zaliczyć między innymi wydatki bezpośrednio związane z przeprowadzeniem sprzedaży, np. prowizję pośrednika nieruchomości poniesioną przez sprzedającego.
Należy jednak pamiętać, że jeżeli cena określona w umowie bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiega od wartości rynkowej nieruchomości, organ podatkowy może określić przychód z uwzględnieniem jej wartości rynkowej.
Koszty uzyskania przychodów
Kolejnym krokiem jest ustalenie kosztów uzyskania przychodów.
W przypadku nieruchomości nabytej odpłatnie mogą to być przede wszystkim udokumentowane koszty zakupu lub wybudowania, powiększone o nakłady zwiększające jej wartość, poniesione w czasie posiadania nieruchomości. Do kosztów tych mogą należeć między innymi cena nabycia, opłaty notarialne związane z zakupem czy podatek od czynności cywilnoprawnych.
Odrębne zasady dotyczą nieruchomości otrzymanych w spadku lub darowiźnie. W przypadku spadku przepisy pozwalają pod określonymi warunkami uwzględnić także koszty nabycia lub wytworzenia poniesione przez spadkodawcę oraz odpowiednią część ciężarów spadkowych. Nie należy natomiast automatycznie zaliczać do kosztów uzyskania przychodów wszystkich wydatków poniesionych na spłatę kredytu hipotecznego.
Przykład obliczenia podatku PIT-39
Załóżmy, że podatnik kupił mieszkanie w 2023 roku za 400 000 zł, a następnie sprzedał je w 2026 roku za 500 000 zł.
W związku ze sprzedażą poniósł koszty pośrednictwa w wysokości 10 000 zł. Nie poniósł innych kosztów ani nakładów podlegających uwzględnieniu.
Przychód ze sprzedaży wyniesie:
500 000 zł - 10 000 zł = 490 000 zł.
Dochód ze sprzedaży nieruchomości wyniesie:
490 000 zł - 400 000 zł = 90 000 zł.
Jeżeli podatnik nie korzysta z ulgi mieszkaniowej, podatek wyniesie:
90 000 zł × 19% = 17 100 zł.
Warto więc wcześniej dokładnie ustalić wszystkie koszty, które zgodnie z przepisami mogą zostać uwzględnione w rozliczeniu.
Ulga mieszkaniowa w PIT-39 - kiedy można uniknąć podatku?
Jedną z najważniejszych preferencji związanych ze sprzedażą nieruchomości jest tzw. ulga mieszkaniowa, określona w art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy o PIT.
Pozwala ona zwolnić z opodatkowania całość albo część dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości, jeżeli przychód ze sprzedaży zostanie przeznaczony na własne cele mieszkaniowe podatnika.
Do wydatków na takie cele mogą należeć między innymi:
- Zakup nowego mieszkania lub domu.
- Zakup działki przeznaczonej pod budowę budynku mieszkalnego.
- Budowa, rozbudowa, przebudowa lub remont własnego budynku mieszkalnego albo lokalu mieszkalnego.
- Spłata określonych kredytów i pożyczek zaciągniętych na własne cele mieszkaniowe, jeżeli spełnione są warunki ustawowe.
W przypadku spłaty kredytu istotne znaczenie mają między innymi jego przeznaczenie oraz data zaciągnięcia. Nie każda spłata zobowiązania finansowego pozwala na zastosowanie zwolnienia.
Ile czasu jest na wydatkowanie pieniędzy ze sprzedaży nieruchomości?
Zgodnie z przepisami podatnik ma trzy lata, licząc od końca roku podatkowego, w którym nastąpiła sprzedaż nieruchomości, na przeznaczenie przychodu na własne cele mieszkaniowe.
W przypadku sprzedaży dokonanej w 2026 roku termin ten upływa 31 grudnia 2029 roku.
Wydatki objęte zwolnieniem muszą być odpowiednio udokumentowane i spełniać warunki określone w ustawie.
Istotne jest również to, że zwolnienie dotyczy własnych potrzeb mieszkaniowych podatnika. Sam zakup nieruchomości nie zawsze będzie wystarczający, jeżeli nie służy ona realizacji takiego celu.
Czy trzeba przeznaczyć cały przychód na cele mieszkaniowe?
Nie. Podatnik może przeznaczyć na cele mieszkaniowe tylko część przychodu, jednak wówczas zwolnienie obejmie odpowiednią część dochodu.
Kwotę dochodu zwolnionego z opodatkowania oblicza się według wzoru:
Dochód zwolniony = dochód × wydatki na własne cele mieszkaniowe / przychód ze sprzedaży.
Przykładowo:
- Przychód ze sprzedaży nieruchomości: 300 000 zł.
- Koszty uzyskania przychodów: 200 000 zł.
- Dochód: 100 000 zł.
- Wydatki na własne cele mieszkaniowe: 240 000 zł.
Dochód zwolniony z podatku wyniesie:
100 000 zł × 240 000 zł / 300 000 zł = 80 000 zł.
Oznacza to, że opodatkowaniu będzie podlegać jedynie 20 000 zł dochodu, a podatek wyniesie 3 800 zł.
Jeżeli cały przychód ze sprzedaży zostanie przeznaczony na kwalifikowane własne cele mieszkaniowe, możliwe jest zwolnienie całego dochodu z podatku.
Co się stanie, jeśli podatnik nie spełni warunków ulgi mieszkaniowej?
Jeżeli podatnik zadeklaruje skorzystanie ze zwolnienia, lecz nie przeznaczy wymaganej kwoty na własne cele mieszkaniowe w ustawowym terminie, będzie zobowiązany do skorygowania zeznania PIT-39. W takiej sytuacji konieczne będzie wykazanie prawidłowej kwoty dochodu podlegającego opodatkowaniu oraz zapłata podatku wraz z odsetkami za zwłokę.
Odsetki oblicza się od dnia następującego po upływie pierwotnego terminu płatności podatku do dnia jego zapłaty.